‘De tering, de tyfus en de pleuris!’ Zo, dat lucht op. ‘Wat een pokkenweer,’ die kan er nog wel bij. ‘Krijg de difterie,’ heb ik nog nooit gehoord.
Ik weet niet zeker of al die ziektes (hier) nog voorkomen, maar ik ga er niet op googelen. Wat ik wel weet, en vooral hoor, is een vreselijk nieuw bijwoord of bijvoeglijk naamwoordwoord: kanker.
‘Kankervet man!’
‘Wat zeg je?’ vraagt ze aan de jongen.
‘Laat maar gaan,’ zeg ik tegen haar.
‘Nee!
Weet je wel wat je zegt, jongen?’
‘Ik praat tegen mijn vriend, niet tegen jou.’
‘Het is een vreselijke ziekte. Ik heb borstkanker gehad.’
‘Niet mijn schuld.’
‘Je moeder kan het ook krijgen.’
‘Wat zeg je over mijn moeder, kankerwijf?’
@Han. Veel mensen beseffen met dat laatste woord vaak niet wat ze zeggen, en als ze dat wel beseffen, is de moderne ziekte cynisme tot op het bot bij ze doorgedrongen. Zal vast een duur medicijn betreffen, die dat moet genezen.
‘Krijg de difterie’ heb ik zelf ook nog nooit gehoord, maar mensen kunnen het een ander wel (in stilte) toewensen.
@Cesar. Het ergste vind ik nog buiten het taalgebruik, het respectloze van zo’n jongen als hij erop gewezen wordt.
@Han. Ik dacht vroeger ook dat dat vooral met respectloosheid te maken had en dat is het aan de oppervlakte natuurlijk ook. Maar dieper van binnen betreft het denk ik ook een loslaten van ruim 2000 jaar moeizaam verkregen beschaving, en met primitieve driften reageren als je gecorrigeerd wordt. Dus zeg maar terug naar het stenen tijdperk of nog verder weg. Daarom zijn er zoveel wetten en regels nodig, daarom hebben we Nederland als een democratische rechtsstaat ingericht, omdat iedereen heel goed beseft dat de oerdriften anders vrij spel krijgen. En dan nog dreigt overal chaos, anarchie, volkswoede en massahysterie regelmatig de kop op te steken. Mensen zouden veel meer naar dichters moeten luisteren, dat zijn de echte profeten.
@Han Maas: ik zie bij soortgelijke stukjes ineens mijn “Juda” terug. Geschreven in 2011. Wat een leuke verassing!!
@Cesar. Ik zie het toch vooral als respectloos en onopgevoed. Laat ik het daarbij maar laten.
Han en Cesar. Mag ik het nuanceren? De jongen ontbeert iedere kennis, is daarnaast tamelijk dom en beschikt over geen enkel referentiekader.
Zijn moeder, zijn tante of zijn zus hoeft die verschrikkelijke ziekte maar te krijgen en hij weet opeens wel beter.
Natuurlijk, een afschuwelijk scheldwoord, maar maak het niet groter dan het is.
Nieuw is het overigens niet. In 1970 hoorde ik een buurtgenootje zijn moeder op straat voor k…..hoer uitmaken. Noch de ziekte, noch het beroep zei mij veel, maar gevoelsmatig wist ik dat het beslist niet fraai was.
Ik hoor zesjarige kinderen op straat deze woorden gebruiken. Die weten echt niet wat zij zeggen en met de meeste komt het hoogstwaarschijnlijk goed (zeg ik heel optimistisch).
@Joop. Leuk die herkenning, maar ik ken dat stukje helaas niet.
@Ewald. Het is inderdaad niet nieuw, maar het lijkt helaas wel een gezwel. En als je niet weet wat je zegt is het des te treuriger en geen reden om dit gedrag te bagatelliseren. Naast de woorden is de respectloze houding des te treuriger.
Han, ik bagatelliseer het niet, maar is domweg iets roepen niet kenmerkend voor kinderen? En respect is vandaag de dag iets anders dan enkele decennia geleden. Er was veel respect voor ouderen, onderwijzers, medici, politie-agenten, politici, priesters et cetera. Niet eens zo erg dat een stukje respect is verdwenen. En nogmaals, maak je niet te druk over dommigheid en onwetendheid. Nuanceren is iets anders dan bagatelliseren.
@Ewald. Als je zulk gedrag als een geïsoleerd verschijnsel aanschouwt, gaat jouw nuance natuurlijk grotendeels op: onervaren, dom, onnadenkend, etc.
Zelf zie ik het vooral als een klein deel van een groter geheel, zoals ik hierboven beschrijf. Als een atavistische eigenschap van (een deel van) de mensheid, dat in combinatie met onze praktisch onuitroeibare oerdriften een cocktail vormt die veel kenmerken van beschaving tenietdoet.
Voor het gemak even de definitie van ‘beschaving.’ Van Dale verwijst bij ‘beschaving’ naar beschaafd en daar staat bij:
1) niet meer in een onontwikkelde natuurstaat verkerend
2) welopgevoed, welgemanierd.
Beste Han, het staat direct onder jouw verhaal over kanker. Het heet Judas!
@Ewald. Je slaat de spijker op zijn kop, het is een teken des tijds. Zeker voor wat betreft de politie. Maar respect voor mensen is toch heel wat anders dan het opzien tegen de dokter en de priester, bijvoorbeeld. Dat was uiteraard absurd en uit de tijd. Respect nooit. Dit stukje is trouwens non-fictie, voor het grootste gedeelte.
Joop. Als je de link stuurt, kan ik je stukje lezen.
@Joop. Ach, excuus, ik zie nu wat je bedoelt. Maar niet een gelijkenis met mijn stukje.
Cesar, Han, ik lijk misschien optimistischer dan jullie tegen de ‘nieuwe, jonge mens’
aan te kijken. Volkomen ten onrechte waarschijnlijk. Twee of drie generaties verder is de mens grotendeels gerobotiseerd en is respect een achterhaald begrip. Algoritmes zullen omgangsvormen bepalen en daarmee zijn wij de laatste getuigen van de teloorgang van wat wij civilisatie noemen.
Mooi stukje. (Wat kinderen vaak domweg roepen hebben ze helaas maar al te vaak van volwassenen.)
@Nele. Precies. Kinderen worden dan dom opgevoed of helemaal niet.